Niektóre zasady są jak kompas dla pisarza: nie narzucają sztywnej drogi, ale pozwalają unikać chaosu. W tej części poradnika zebraliśmy kilka najważniejszych i najbardziej przydatnych reguł, które pomagają pisać sprawniej, logiczniej i ciekawiej. To zestaw sprawdzonych wskazówek – jak Brzytwa Ockhama, Strzelba Czechowa, ale też kilka mniej znanych, a równie przydatnych.
🪒 1. Brzytwa Ockhama: „Nie mnożyć bytów ponad potrzebę”
Zasada:
Jeśli coś można opisać prościej – zrób to. Nie komplikuj fabuły, świata czy motywacji postaci bardziej, niż to konieczne.
Przykład zastosowania:
Nie musisz wymyślać trzech tajnych stowarzyszeń, pięciu bogów i dziesięciu ukrytych artefaktów, żeby opowiedzieć o zemście chłopaka, któremu zabito siostrę. Skup się na jednym, dobrze poprowadzonym wątku.
Pułapka dla początkujących:
Wymyślanie zbyt wielu zbędnych elementów „bo świat musi być głęboki”. Nie musi. Głębię tworzy się poprzez relacje i konsekwencje, nie przez liczbę nazw własnych.
🔫 2. Strzelba Czechowa: „Jeśli w pierwszym akcie pojawia się strzelba, musi wypalić w trzecim”
Zasada:
Każdy istotny element, który pojawia się w opowieści, musi mieć sens i konsekwencje. Jeśli coś nie służy fabule – wytnij.
Przykład zastosowania:
Jeśli bohater na początku opowiada, że nauczył się grać na flecie, niech ta umiejętność później uratować mu życie, przywoła demona albo złamie serce księżniczki.
Pułapka dla początkujących:
Dodawanie rzeczy tylko dla „koloru”, które nigdy nie wracają. Czytelnik pamięta. I się frustruje.
🧩 3. Zasada Wnętrza i Powierzchni: „To, co pokazujesz, niech odzwierciedla to, co ukrywasz”
Zasada:
Zewnętrzne zachowania postaci powinny sugerować jej wewnętrzne stany. Nie wszystko trzeba mówić wprost.
Przykład zastosowania:
Zamiast pisać „Bał się”, pokaż, jak bohater drży ręką, nie może zapiąć guzików, patrzy nerwowo na drzwi. Czytelnik poczuje lęk bez etykietki.
🧠 4. Reguła trzech: „Powtórz coś trzy razy – czytelnik to zapamięta”
Zasada:
Trójkowe struktury (trzy próby, trzy przeszkody, trzy objawienia) są naturalne dla ludzkiej percepcji. Pomagają w budowaniu napięcia i zapamiętywalności.
Przykład zastosowania:
Bohater trzy razy próbuje dostać się do wieży. Za pierwszym razem odpędzają go żołnierze, za drugim odpycha go jego własny strach, a za trzecim przełamuje siebie i wchodzi.
Pułapka dla początkujących:
Zbyt szybka eskalacja. Dobre historie rozwijają się w rytmie: zapowiedź – rozwinięcie – przełom.
⏱ 5. Zegar narracyjny: „Czas to napięcie”
Zasada:
Czytelnik potrzebuje poczucia, że coś się zbliża, że czas ucieka, że bohater ma ograniczone możliwości. To buduje napięcie.
Przykład zastosowania:
„Jeśli nie odnajdą księgi przed pełnią, zaklęcie się dopełni.”
Czytelnik od tej pory mierzy czas razem z bohaterem.
🌀 6. Zasada Lustra: „Daj bohaterowi odbicie”
Zasada:
Każdy dobry bohater zyskuje głębię, jeśli ma swoje odbicie – drugą postać, która pokazuje, jak mógłby się potoczyć jego los.
Przykład zastosowania:
Rycerz walczący o honor spotyka byłego rycerza, który zrezygnował z zasad. Ich rozmowy i działania pokazują, że granica jest cienka.
🔄 7. Konsekwencja ponad wszystko
Zasada:
W opowieści nie musi być „logicznie” jak w podręczniku fizyki – ale musi być konsekwentnie. Jeśli w twoim świecie smoki są rzadkie, nie mogą się nagle pojawiać na każdej stronie.
Przykład zastosowania:
Jeśli bohater jest introwertykiem, nie zacznie nagle prowadzić tłumu, bo to „lepiej wygląda”. Co najwyżej zrobi to mimo lęku, a to już zupełnie inna historia.